Wanneer ondernemers in conflict komen, lijkt de oorzaak vaak duidelijk. Er is discussie over de aandelenverhouding, de koers van het bedrijf, de winstverdeling of de voorwaarden waaronder één van de aandeelhouders wil vertrekken. Het zijn vraagstukken die om juridische kennis vragen. Logisch dus dat veel ondernemers die zakelijke mediation overwegen, op zoek gaan naar een mediator met een juridische achtergrond. Maar meestal is er meer nodig.

In onze praktijk zien we dat een ondernemersconflict vrijwel altijd uit twee lagen bestaat. Er is een bovenstroom: de inhoud van het conflict die voor iedereen zichtbaar is. En er is een onderstroom: alles wat zich tijdens de samenwerking tussen ondernemers heeft opgebouwd, maar zelden wordt uitgesproken. Juist de wisselwerking tussen die twee bepaalt of partijen erin slagen om tot een goede oplossing te komen.

Conflict gaat vaak over vertrouwen

De bovenstroom bestaat uit praktische onderwerpen waarover ondernemers het oneens zijn. Denk aan de uitleg van een aandeelhoudersovereenkomst, de waardering van de onderneming, de strategie of de voorwaarden van een uitkoop. Voor deze vraagstukken is juridische expertise onmisbaar. Ondernemers moeten weten welke mogelijkheden er zijn en afspraken moeten uiteindelijk zorgvuldig worden vastgelegd.

Maar wanneer gesprekken steeds opnieuw vastlopen, ligt de oorzaak vaak niet in die juridische inhoud. Regelmatig blijkt dat het vertrouwen al langere tijd onder druk staat. Ondernemers voelen zich niet gehoord, ervaren een ongelijke inzet of blijken ongemerkt verschillende verwachtingen te hebben ontwikkeld over de toekomst van het bedrijf. De discussie gaat aan de vergadertafel over aandelen of geld, terwijl het onderliggende conflict draait om vertrouwen, erkenning of uiteenlopende ambities.

Wie alleen naar de bovenstroom kijkt, mist daardoor een belangrijk deel van het conflict.

Er is meer nodig dan juridische kennis

Tijdens mijn opleiding tot mediator viel mij op dat juristen en psychologen vaak naar een ander deel van hetzelfde conflict kijken. Een jurist kijkt van nature naar de inhoud. Welke afspraken zijn gemaakt? Welke juridische risico’s zijn er? Welke oplossingen zijn haalbaar en hoe kunnen die zorgvuldig worden vastgelegd? Een psycholoog kijkt juist naar de interactie tussen partijen. Waarom lopen gesprekken steeds opnieuw vast? Welke patronen houden het conflict in stand? Waar is het vertrouwen beschadigd? Welke belangen of emoties worden gevoeld, maar niet uitgesproken? Beide perspectieven zijn nodig. Een juridisch perfecte overeenkomst heeft weinig waarde wanneer partijen zich er niet in kunnen vinden of elkaar absoluut niet (meer) vertrouwen. Andersom lost een goed gesprek weinig op wanneer de uiteindelijke afspraken niet uitvoerbaar zijn of nieuwe onduidelijkheid creëren.

Co-mediation: wat is dat?

Juist daarom werken wij bij Partner Mediation regelmatig met een jurist-mediator én een psycholoog-mediator. De jurist brengt kennis mee van de juridische mogelijkheden en helpt partijen om afspraken te maken die ook op de lange termijn standhouden. De psycholoog helpt zichtbaar te maken wat zich onder de oppervlakte afspeelt, zodat de oorzaken van het conflict bespreekbaar worden. Door beide perspectieven vanaf het begin te combineren, ontstaat er ruimte om niet alleen een oplossing te formuleren, maar ook te begrijpen waarom partijen zijn vastgelopen.

In onze ervaring vergroot dat de kans op een goede uitkomst. Soms ontdekken ondernemers daardoor dat zij hun samenwerking toch willen voortzetten. In andere gevallen blijkt een ontvlechting de beste oplossing, maar verloopt dat proces met meer begrip en minder escalatie dan wanneer uitsluitend naar de juridische kant van het conflict wordt gekeken.

Goede zakelijke mediation kijkt naar het hele conflict

Een aandeelhoudersconflict gaat daarom bijna nooit alleen over aandelen. Het gaat over de kwestie waardoor het conflict ontstaat én over de relatie tussen de mensen die samen een onderneming hebben opgebouwd. Juist daarom geloven wij dat ondernemers het meest geholpen zijn wanneer er aandacht is voor beide kanten van een conflict: de inhoud én de onderliggende dynamiek. Want uiteindelijk zijn zakelijke conflicten misschien wel minder zakelijk dan we vaak denken.

Veelgestelde vragen over zakelijke mediation

Wie is een betere mediator voor ondernemers: een jurist of een psycholoog?

Er bestaat geen eenduidig antwoord op die vraag. Juristen en psychologen brengen verschillende expertise mee. Bij complexe ondernemersconflicten kan juist de combinatie van beide disciplines een meerwaarde zijn.

Werkt zakelijke mediation ook als het vertrouwen helemaal weg is?

Ja, dat kan. Juist wanneer vertrouwen is beschadigd, kan mediation helpen om de onderliggende oorzaken van het conflict bespreekbaar te maken. Soms leidt dat tot herstel van de samenwerking. Soms wordt juist duidelijk dat een zorgvuldig afscheid de beste oplossing is.

Waarom kiezen sommige mediationkantoren voor co-mediation?

Bij co-mediation begeleiden twee mediators samen één traject. Dat maakt het mogelijk om zowel aandacht te besteden aan de juridische inhoud van het conflict als aan de onderliggende dynamiek tussen partijen. Bij complexe ondernemersconflicten kan die combinatie bijdragen aan een duurzamere oplossing.

Mareille de Bloois